Miesięcznik Oś - Nr 12 (Kwiecień 2009)

W kwietniowym numerze publikujemy m.in. pierwszą część tekstu byłego więźnia Auschwitz Czesława Arkuszyńskiego zatytułowany Buty i chleb... oraz zupa. Poza tym w „Osi” znaleźć można relację ze spotkania Dobrych Duchów MDSM, relację ze spotkania w Centrum Żydowskim z Clilą i Hadasą Bau, a także wspomnienie o ks. Stanisławie Musiale SJ w piątą rocznicę śmierci. Na ostatniej stronie „Osi” prezentujemy kilka niezwykłych prac młodych uczestników XI konkursu Ludzie ludziom zgotowali ten los. W numerze również zaproszenie na koncert, który 25 kwietnia odbędzie się w sali koncertowej oświęcimskiej szkoły muzycznej. Wystąpi na nim francuska orkiestra, Ensemble Voix Etouffées.

OŚWIĘCIM. Pomysły na Rynek

Już piątek, tj. 3 kwietnia o godz. 16.00 w Oświęcimskim Centrum Kultury odbędzie się debata publiczna pod hasłem „Znajdź pomysł na Rynek”. Po ponad dziesięciu latach popularna „Tęcza” wróciła do rąk miasta.

To wielkie wydarzenie w ponad 800-letniej historii miasta. Dzięki temu, że „Tęcza” już w całości należy do miasta, będą mogły zapaść ważne decyzje w sprawie wyglądu oświęcimskiego rynku. „Gazeta Krakowska” wyszła z inicjatywą aby o losie rynku nie decydowali tylko urzędnicy, ale także mieszkańcy miasta. W związku z tym rozpoczęła społeczną akcję pod hasłem "Nasz rynek, nasza sprawa". W ramach tej akcji w Oświęcimskim Centrum Kultury odbędzie się debata poświęcona przyszłości rynku w Oświęcimiu. Władze miasta zastanawiają się także nad przeprowadzeniem referendum wśród mieszkańców na temat przyszłego wyglądu głównego placu miasta.

Rynek jest niewątpliwie wizytówką każdego miasta. Do tej pory nasze „centrum” szpecił wielki budynek „Tęczy”. A przecież centrum miasta powinno tętnić życiem, powinno być miejscem, do którego mieszkańcy będą przychodzić chętnie i nie tylko na zakupy. Pomysłów jest pewnie wiele. A już w piątek będą miały szanse ujrzeć światło dzienne.

Autor: (mp)
Źródło: http://www.oswiecimskie24.pl/aktualnosci.php?id=3456&pdz=74&kat=1

czy Tęczę zrównają z ziemią?

Miasto przejęło pawilon handlowy Tęcza, który od lat szpeci samo serce oświęcimskiego rynku. Patrząc na fotografie tego miejsca z przedwojennych czasów, chciałoby się, by rynek wrócił do tamtej postaci. Oświęcimianie zadecydują teraz, jak będzie wyglądał główny plac ich miasta.

za: POLSKA Gazeta Krakowska

*********

Pawilon "Tęcza" do wyburzenia!

Oświęcimska "Tęcza" po10 latach pozostawania w prywatnych rękach dzisiaj wraca do miasta. Mieszkańcy domagają się wyburzenia starego pawilonu, bo marzy im się piękny Rynek Główny. - Nie mamy szans, by konkurować z krakowskim Rynkiem, ale jeśli mądrze podejdziemy do sprawy, na pewno w centrum będzie ładnie - mówi Adrian Kaznowski, młody mieszkaniec Oświęcimia. 

Jak będzie wyglądać serce Oświęcimia za kilka lub kilkanaście lat, zależy od mieszkańców miasta."Gazeta Krakowska" rusza z akcją społeczną, dzięki której oświęcimianie będą mogli wypowiedzieć swoje zdanie na temat tego, jak widzą przyszły rynek. Zamierzamy w tym celu zorganizować debatę, na którą zapraszamy wszystkich mieszkańców miasta. 

Władze Oświęcimia, które popierają naszą akcję, zastanawiają się także nad przeprowadzeniem referendum wśród mieszkańców na temat przyszłego wyglądu głównego placu miasta. Nasz rynek to nasza wspólna sprawa. -Trzeba ludziom dać dojść do głosu- zaznacza Mirosław Ganobis, miłośnik historii ziemi oświęcimskiej. - A przede wszystkim należy uświadomić oświęcimian, że "Tęcza" to nie tylko pawilon, ale i bunkier, który znajduje się pod obecnym centrum handlowym - dodaje. 

Jest wiele pomysłów na to, co stanie się z oświęcimskim rynkiem. Jednym z nich jest stworzenie małej galerii fotograficznej, która będzie pokazywać historię mieszkańców Oświęcimia wczasach okupacji. Jednak wizji jest znacznie więcej. Dlatego debata jest potrzebna.

Mateusz Kamiński
POLSKA Gazeta Krakowska
2009-03-24

Źródło: http://www.nowamalopolska.pl/newsysn/formatka.php?idwyb=3521

Projekt Oszpicin - Teledziennik TVO

Projekt "Usłysz i zapamiętaj" zrealizowany przez uczniów oświęcimskiego "Konara" pod kierownictwem państwa Świderskich.

Do filmu udostępniłem swoje materiały ze zbiorów.

Z SZAFY GANOBISA - OŚ nr 11

W mojej szafi e jest sporo pamiątek związanych z historią Oświęcimia. Czasami jest mi trudno przypomnieć sobie pewne historie związane z danym przedmiotem. Moja kolekcja liczy obecnie około 1000 przedmiotów: zdjęć, pocztówek, dokumentów, butelek, etykiet... Każdy przedmiot ma swoją historię, którą udało mi się odkryć, lub którą dopiero odkrywam. Każdy z eksponatów, które posiadam, staram się ocenić i dowiedzieć się, gdzie przebywał, do kogo należał.

Dzisiaj chciałbym przedstawić pewną pamiątkę z czasów okupacji, ale znalezioną w Oświęcimiu na terenie Starego Miasta. A dokładniej mówiąc na terenie obecnej szkoły nr 3. Pewnego dnia mój teść oraz znajomy, który mieszka nieopodal tej szkoły, przechodzili przez teren szkoły. Na boisku szkolnym trwały właśnie prace związane z modernizacją nawierzchni. Idąc obok zwału ziemi, zauważyli jakieś dziwne tabliczki, które z niej wystawały. Pochylili się nad nimi i zaczęli je oglądać. Ku ich zdziwieniu zauważyli, że są to jakieś identyfikatory, na których są daty świadczące o czasach okupacji. Postanowili je zabezpieczyć. Zapytali ludzi, którzy wykonywali tam prace, czy mogą zabrać te blaszki. Dostali przyzwolenie, zabrali je i od razu przekazali je mnie. Zacząłem badać ich pochodzenie. Postanowiłem udać się do moich znajomych do Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau i zapytać ich, co to może być. Usłyszałem, że są to matryce dokumentów więźniów przymusowych. Są tam ich nazwiska, daty urodzenia, miejsce pochodzenia, data przybycia. Matryce są wykonane z blachy i mają wytłaczane napisy. Udało mi się ustalić, co się znajdowało w czasie wojny w budynku, obok którego matryce znaleziono. Nie wiem jednak, jakim cudem się tam znalazły, co jest kolejną zagadką, którą mam nadzieję, kiedyś rozwiążę...

Miesięcznik Oś - Nr 11 (Marzec 2009)

W marcowym numerze miesięcznika „Oś” dyrektor Państwowego Muzeum w Oświęcimiu dr. Piotr M.A. Cywiński przedstawia koncepcję wystawy sztuki obozowej, która powstać ma w przyszłości w budynku kuchni na terenie byłego Auschwitz I. Publikujemy także relację z tygodniowego wyjazdu do Niemiec zorganizowanego w ramach obchodów Dnia Pamięci o Ofiarach Narodowego Socjalizmu, w którym udział wzięli uczestnicy międzynarodowych projektów organizowanych w MDSM, artykuł o spotkaniu niemieckiego Stowarzyszenia Wolontariuszy Horyzont w Centrum Dialogu i Modlitwy, a także tekst poświęcony książce Patrzyłam na usta... Dziennik z warszawskiego getta, której poświęcone było spotkanie w Centrum Żydowskim.

Ziemia przeklęta czy obiecana?

Przez ponad dwa lata zgłębiali historię rodzinnego miasta. Dotarli nawet do dawnych mieszkańców, których los po wojnie rzucił do Izraela. Uczniowie najstarszego oświęcimskiego ogólniaka podsumowali projekt „Miejsce zamieszkania: Ziemia Oświęcimska - przekleństwo, uśmiech losu, ...?”.

W programie uczestniczyli uczniowie klasy językowo-historycznej Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Konarskiego w Oświęcimiu pod kierunkiem nauczycieli Haliny i Wiesława Świderskich. Został on opracowany we współpracy z Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu.

– Trwające dwa i pół roku przedsięwzięcie miało na celu nie tylko przybliżenie młodzieży historii miasta i Ziemi Oświęcimskiej - głównie współistnienia społeczności polskiej i żydowskiej w przed-wojennym Oświęcimiu oraz okresu okupacji hitlerowskiej i Holokaustu, ale także kształtowanie postaw takich jak dialog i tolerancja wobec przedstawicieli innych narodowości, wyznań i kultur oraz osób niepełnosprawnych – tłumaczy jedna z uczestniczek projektu, Paulina Polanek. 

Początkowe wątpliwości i obawa młodzieży przed czymś zupełnie nowym i nieznanym szybko ustąpiły miejsca pewności, że to, co robią ma sens i jest warte poświęconego czasu. Niezwykle cenne były spotkania z ciekawymi ludźmi, m.in. z Eugeniuszem Daczyńskim - świadkiem czasu, rodowitym oświęcimianinem, emerytowanym listonoszem, księdzem Manfredem Deselaers, który przedstawił różne perspektywy postrzegania Auschwitz i Holokaustu: polską, niemiecką i żydowską, Mirosławem Ganobisem - miłośnikiem historii Ziemi Oświęcimskiej i kolekcjonerem pamiątek dotyczących Oświęcimia i Żydów oświęcimskich, Lucyną Filip - autorką książki „Żydzi w Oświęcimiu 1918-1941”, Leszkiem Żakiem – przewodnikiem po Oświęcimiu, Zeevem Baranem - konsulem honorowym RP w Jerozolimie. 

Wraz z młodzieżą z Krakowa i Nowego Sącza uczniowie klasy językowo-historycznej z oświęcimskiego liceum brali udział w projektach: „Ja Wam pokażę” oraz „Usłysz & zapamiętaj”, poświęconych historii, kulturze i religii żydowskiej na terenach dawnej Galicji, dzisiejszej Małopolski. Projekty te powstały z inicjatywy Bruna Vastmansa z Małopolskiego Towarzystwa Oświatowego w Nowym Sączu i były realizowane przy wsparciu finansowym Joods Humanitair Fonds. 
Niezwykle ważnym elementem programu była praca nad filmem „Oszpicin. Ocalić od zapomnienia”, według scenariusza i w reżyserii nauczycieli liceum Haliny i Wiesława Świderskich. Ten znakomity dokument opowiada o wspólnym życiu żydowskich i polskich mieszkańców przedwojennego Oświęcimia. Wypowiadają się w nim głównie dawni żydowscy mieszkańcy, którzy po wojnie wyemigrowali do Izraela. 

– Film cieszył się ogromnym zainteresowaniem w naszym mieście, jak i w Izraelu– mówi Halina Świderska. 
– Jesteśmy bardzo zadowoleni z postawy naszych uczniów – podkreśla Wiesław Świderski. – Niektórzy uczestnicy projektu wiążą swą przyszłość z tą problematyką. 
Czy film będzie mieć ciąg dalszy? 
– Na pewno chcielibyśmy nakręcić kolejny obraz, tym razem dokumentujący życie żydowskich mieszkańców Oświęcimia tuż po powrocie tych nielicznych, ocalałych z Holokaustu, w 1945 r. Przedwojenny Oświęcim wspominali przedwojenny Oświęcim niemal idyllicznie. Nie sądzę, że po zakończeniu wojny wszyscy byli przyjmowani z otwartymi rękami - dodaje Świderski.
Realizacja tego ogromnego projektu edukacyjnego nie byłaby możliwa bez ścisłej współpracy z oświęcimskimi instytucjami: m.in. z Międzynarodowym Centrum Edukacji o Auschwitz i Holokauście przy Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau, Centrum Żydowskim, Międzynarodowym Domem Spotkań Młodzieży, Centrum Dialogu i Modlitwy, Urzędem Miasta, Archiwum Państwowym w Katowicach Oddział w Oświęcimiu, Specjalnym Ośrodkiem Szkolno - Wychowawczym oraz Stowarzyszeniem Romów w Polsce. Bardzo ważnym partnerem w realizacji tego przedsięwzięcia było także Małopolskie Towarzystwo Oświatowe z Nowego Sącza oraz osoby prywatne.


Licealistki podczas podsumowania projektu nie tylko opowiadały, ale też śpiewały.
Foto: lor

źródła: www.super-nowa.pl

Z SZAFY GANOBISA - OŚ Nr 10

Zbiornik, który przedstawiam na zdjęciu, pochodzi z dawnej fabryki Jakuba Haberfelda, która znajdowała się nieopodal oświęcimskiego Zamku przy wjeździe do miasta. Nie wiadomo, do czego zbiornik był przeznaczony. Wiadomo tylko, że jest w całości wykonany z miedzi. Znajduje się na nim niewielki napis Jakub Haberfeld Oświecim-Kęty.

Pamiętam jeszcze z czasów, kiedy pracowałem w dawnej fabryce Haberfelda (w późniejszych latach Wytwórnia Wód Gazowanych i Rozlewnia Piwa), że takie zbiorniki znajdowały się na jej obiekcie, lecz wtedy nie zwracałem na nie uwagi. Mój wzrok przykuwały wówczas butelki z dawnej fabryki Haberfelda.

Od tamtej pory minęło sporo czasu i pewnego dnia sąsiad poinformował mnie, że ma w swojej piwnicy zbiornik z miedzi wykonany w Bielskiej wytwórni (świadczył o tym niewielki napis na spodzie zbiornika reklamujący tę firmę). Ale poinformował mnie, że pewnie nie będę zainteresowany nim, bo przecież ja zbieram tylko pamiątki z Oświęcimia. Zgodziłem się z nim, ale powiedziałem, że współpracuję z różnymi kolekcjonerami z całej Polski i bardzo chętnie zbieram też inne przedmioty z innych miast na wymianę. Któregoś dnia poszedłem do niego po zbiornik i faktycznie na spodzie znajdowało się logo Bielskiej firmy, która go wyprodukowała. Jednak największe moje zdziwienie było, gdy zobaczyłem, że na zbiorniku jest emblemat z fabryki Jakub Haberfeld Oświęcim. Ucieszyłem się z tego bardzo, tym bardziej że pamiętałem je z dawnych lat i nie zabrałem go wówczas do swojej kolekcji. Ale jak to się często mówi „nic w przyrodzie nie ginie”. Jest to kolejny przykład z mojej kolekcji, że pewne przedmioty związane z historią Oświęcimia, które gdzieś mi umykały, jednak powracają.

KSIĘGA GOŚCI

Kliknij aby dodać wpis do księgi

Miesięcznik Oś - Nr 10 (Luty 2009)

W „Osi” znajdą Państwo najważniejsze słowa, które padły podczas uroczystości 64. rocznicy wyzwolenia obozu Auschwitz. Piszemy także o inicjatywie podjętej w celu ochrony pozostałości po byłym niemieckim obozie — Fundacji Auschwitz-Birkenau, jak również o frekwencji w Muzeum w 2008 r. Poza tym przeczytać można wywiad z Fay Grajower, której wystawę Gdzie przeszłość spotyka się z przyszłością można oglądać w Centrum Żydowskim. Polecamy również teksty na temat polsko-niemieckiej wymiany młodzieży w MDSM o prawach człowieka oraz o Dniach Skupienia w Centrum Dialogu i Modlitwy.

Miasto szczęśliwych ludzi

"W Oświęcimiu żyło się nam bardzo dobrze, może były wyjątki, ale mnie żyło się doskonale, moim rodzicom żyło się doskonale, mojej rodzinie. Nie widziałam żadnej dyskryminacji: w szkole, na ulicy, w synagodze - nigdzie. Nasze dzieciństwo było piękne. Bardzo, bardzo piękne" - mówi Tova Berlinski.

"Byłam w domu, który moi rodzice sprzedali Dolińskiemu, na Zaborskiej 13. I pani Dolińska, bardzo miła osoba, zaprowadziła mnie tam... Wszystko wygląda inaczej. Ale mury wewnętrzne, poręcz i schody stare zostały takie same. Jak na to patrzyłam, to jakbym przyszła z powrotem do domu." 

To finałowe słowa niezwykłego filmu stworzonego przez oświęcimskich uczniów i nauczycieli. Filmu, który zadziwia świat. Wzruszenia jak u Spielberga i Polańskiego, choć budżet... Nie było w zasadzie żadnego budżetu. Tylko serce. 

37-minutowe dzieło oglądamy w Centrum Żydowskim, st. metrów od Zamku Piastowskiego, dwieście od Soły, która została w filmie wielokrotnie wymieniana jako rzeka magiczna. Dwa kilometry od KL Auschwitz I, o którym w dokumencie filmowym mówi się tylko raz. Ten obraz to sielanka. Opowieść przedwojennych mieszkańców miasta, Żydów i Polaków, o najcudowniejszym miejscu na ziemi. O domu. 

Oglądamy to wszystko w wypełnionej po brzegi sali. Dzieciaki, rodzice, babcie, dziadkowie. Wszyscy ocierają łzy. 

\*\*\* 

Finałowe zdanie wypowiada Tova Berlinski, artystka urodzona w Oświęcimiu w roku 1915 jako Gusta Wolf z domu Horowitz. W 1938 roku wyemigrowała do Palestyny, od ponad półwiecza żyje w Jerozolimie, ale - jak zapewnia najczystszą polszczyzną - czuje się Polką, a nade wszystko - oświęcimianką. 

Oświęcimianką poczuła się też w końcu Halina Świderska, germanistka z "Konara", najstarszego liceum w grodzie nad Sołą. Z urodzenia wrocławianka, przebywa tu ponad ćwierć wieku. Wraz z mężem Wiesławem, również germanistą, mieszkają na ósmym piętrze bloku na Zasolu. Równoległa ulica nazywa się Obozowa, prostopadła - Więźniów Oświęcimia. Gdyby nie sąsiedni blok - mieliby z okien widok na "Arbeit macht frei"... 

- To nigdy nie było moje miasto - przyznaje Halina. - Wydawało mi się obce, szare i nudne. Zanim tu przyjechałam, kojarzyło mi się - jak większości Polaków i całemu światu - wyłącznie z obozem. Był wprawdzie taki transparent przy moście piastowskim: "800 lat", ale nic mi nie mówił. 

Denerwowały ją pożydowskie kamienice w centrum, irytowała dawna fabryka likierów Haberfelda. Popadały w ruinę, szpeciły miasto. Była wściekła, że jakaś cegła może jej w końcu spaść na głowę. Czemu urząd tego nie zburzy? 

- Dzisiaj przechodzę obok wyrwy po Haberfeldzie, obok pustego miejsca po wielkiej synagodze, wzdłuż dawnej ulicy Żydowskiej - z raną w sercu. Może to zabrzmi górnolotnie, ale moja wyobraźnia wypełnia te miejsca - mówi Halina. 

Oto z niepamięci powstają stare budynki, słychać uliczny gwar, dzwoneczki powozów i entuzjazm tłumów spieszących pod pomnik świętego Jana, by tańczyć z okazji Symchat Tora. Dzieci z chorągiewkami, świecami, kołatkami... Halina ma to przed oczyma. Wiesław też to widzi. I czuje. 

Zapragnęli to pokazać światu. Zrobili film. Stał się, nieoczekiwanie, dziełem ich życia. 

\*\*\* 

"Jak ja spotykam kogoś z Oświęcimia, to jakbym spotkała króla" - mówi w filmie Adela Huppert. 

"No, piękne życie. Takie ładne miasteczko" - Zygmunt Feiler ociera olbrzymie łzy. 

Abraham Feiner: - "W środku rynku był pomnik nieznanego żołnierza. I każden rok wojacy polscy tam przychodzili, żeby paradę... defiladę... Rabin Bombach był zaproszony na to." 

A Jerzy Feiner, z aparatem słuchowym na uszach, śpiewa: "Świeć naszej polskiej krainie, uczcimy ciebie piosenką... Witaj maj!, Piękny maj, U Polaków błogi raj, Witaj maj...". 

Adela Huppert-Bronner z d. Bornfrajnd, jej siostra Hudzia Domb, Chajka Grajzman z d. Samuel: "W sobotę szłyśmy na Jagiellońską i spacerowałyśmy. Ciężko było przejść". 

Jerzy: - "Były miasta, gdzie były pogromy, gdzie się zabijało; ale nie tu, chrześcijanie i Żydzi... Żyło się razem". 

Tova: "W Oświęcimiu żyło się Żydom bardzo dobrze, może były wyjątki, ale mnie żyło się doskonale, moim rodzicom żyło się doskonale, mojej rodzinie tak samo. Nie widziałam żadnej dyskryminacji: w szkole, na ulicy, w synagodze - nigdzie. Nasze dzieciństwo było bardzo piękne. Bardzo, bardzo piękne". 

Jan Knycz: "W domu, gdzie mieszkam, były cztery rodziny żydowskie. Dr Osterweich, adwokat, z którym stosunki bardzo zażyłe, on się stołował u nas". 

Tova: - "U pani Ślusarczykowej jadło się z takiej glinianej dużej miski kartofle i kwaśne mleko. I ja też tam jadłam ze wszystkimi i tam przychodziłam ubierać choinkę... Przeżywałam nasze święta, jak i katolickie. Ja mogłam dekorować w święta kuczek, a potem to brałam i dekorowałam choinkę. Nie daj Boże - nie święcić Mikołaja?! I musieli mnie brać na jasełka i na pasterkę koniecznie, bo jak nie, to awantury były." 

Rachel Jakimowski: - "W Oświęcimiu się tańczyło Symchat Tora dookoła świętego Jana. To było takie wesołe. Dzieci z chorągiewkami. I każdy miał ze sobą swoją Torę. Nie było drugiego miasta, żeby Żydzi sobie na coś takiego pozwalali". 

Franciszka Świderska: - "Były domy żydowskie w Rynku, to jak była procesja Bożego Ciała, to były oświetlone okna. A jak były żydowskie święta, to Polacy też się poczuwali do tego, żeby te okna udekorować. Porozumienie, szacunek dla religii." 

Lola Bodner: - "Miałam bardzo dużo koleżanek Polek, przychodziły do nas, ja szłam do nich, szliśmy na grzyby, szukaliśmy poziomek, tańczyliśmy, bawiliśmy się, na wycieczki razem, byliśmy w najlepszej komitywie." 

Rachel Jakimowski: "Pamiętam zimowe dnie, pierwszy śnieg. Tośmy lecieli rano na nowy rynek i robiliśmy orły na śniegu." 

Tova: - "Ja wieczór wychodziłam sama na pola. I jakbym tylko mogła, to bym się sama w tę ziemię wsadziła." 

\*\*\* 

Niemal wszystkie wspomnienia oświęcimskich Żydów zarejestrował najpierw amatorską kamerą Artur Szyndler z Centrum Żydowskiego w Oświęcimiu. Kiedy pod koniec 2007 roku wybierał się na seminarium do Izraela, pomyślał sobie, że to może być ostatnia szansa. Ludzie mają przecież po 80, 90 lat. 

Uzyskał zgodę na wydłużenie pobytu o 10 dni - co kosztowało tysiąc dolarów - i poumawiał się z izraelskimi oświęcimianami. Potem musiał ich jakoś nagrać, ustawić kamerę, żeby było dobrze widać i słychać. Jako historyk z zawodu nie miał o technice większego pojęcia, nie dysponował oświetleniem, mikrofonami itp. Za plecami staruszków krzątają się więc ich rodziny, słychać niesforną dzieciarnię i brzęk talerzy, nieomal czuć zapach potraw pichconych w kuchni. 

I to jest chyba najbardziej poruszające. 

Ów niesamowity materiał spoczął na półce w Centrum Żydowskim - obok wielu nagrań, dokumentów, fotografii. - Pracujemy w bardzo oszczędnym składzie - tłumaczy dr Szyndler. 

Nie spodziewał się, że nagrane przez niego wspomnienia Żydów (i zarejestrowane wcześniej relacje Polaków) szybko przestaną być materiałem archiwalnym. Tymczasem pojawili się Świderscy. I postanowili użyć nagrań do zrobienia filmu dokumentalnego. 

\*\*\* 

Wiesław Świderski nie należy do pedagogów odbębniających pensum. Współpracuje z Międzynarodowym Domem Spotkań Młodzieży od zarania tej instytucji. Jego klasa jako pierwsza przekroczyła też próg Centrum Żydowskiego. 

Trzy lata temu w liceum Konarskiego powstała specjalna 26-osobowa klasa, która zaangażowała się w projekt "Miejsce zamieszkania: Ziemia Oświęcimska - przekleństwo, uśmiech losu?". - Dodatkowe zajęcia, wyjazdy, dyskusje w soboty, niedziele. Bez protestów. Czysta pasja - opisuje Wiesław. 

Potem był projekt "Ja wam pokażę...", wraz z uczniami z Krakowa i Nowego Sącza. Młodzi z Konara mieli pokazać rówieśnikom przedwojenny żydowski Oświęcim. Trudna sprawa. Bo choć w 14-tysięcznym miasteczku Żydzi stanowili ponad 60 proc., choć było to żydowskie centrum gospodarcze i kulturalne, ze sławnymi rabinami i przemysłowcami - śladów po owym barwnym i przebogatym świecie prawie nie ma. Kamienice przy dawnej ul. Żydowskiej znikły, podobnie jak liczne bożnice, "Haberfeld" też runął... Jest tylko cmentarz - i odnowiona na przełomie wieków synagoga przy Centrum Żydowskim. 

Okazało się jednak, że są maniacy, jak Mirosław Ganobis. Od lat szczenięcych próbuje ocalić, często z ruin, gruzów nawet, wszelkie pożydowskie przedmioty, zdjęcia. I udostępnia. 

Są historycy, jak Lucyna Filip z muzeum Auschwitz, którzy dogłębnie przebadali osiemsetletnią historię, opisując wyjątkowo harmonijne współżycie Polaków i Żydów. 

Są wspomnienia oświęcimian, na przykład Josefa Jakubowicza, rocznik 1925. Zdumiewająco sielskie. I nie wyjątkowe. 

Dzieciakom, pod okiem Świderskich, udało się pokazać fantastyczny, kolorowy świat. Opowiadali o nim na spotkaniach z rówieśnikami. Opisali go. Prezentowali zdjęcia. Koordynatorzy programu byli zachwyceni, sponsorzy także. Stąd ciąg dalszy. Którego efektem jest m.in. film "Oszpicin - ocalić od zapomnienia". Sielankowy. 

Czy prawdziwy? 

- Jako historyk zrobiłbym go może trochę inaczej. Nieco zniuansował - przyznaje Artur Szyndler, którego nagrania z Izraela, uzupełnione o zdjęcia (m.in. z kolekcji Ganobisa) posłużyły Świderskim za fundament filmowej narracji. Jednak kiedy wraz z kolegą z Centrum Żydowskiego, Tomaszem Kuncewiczem, zobaczył dzieło uczniów i Świderskich, wiedział, że to jest coś wielkiego. Co trzeba koniecznie pokazać światu. I zrobili z tego wydarzenie na całe miasto. Przyszły tłumy. 

- Po stokroć oglądaliśmy 60 godzin relacji udostępnionych nam przez Artura i Tomka - mówi Halina. - Wybór był trudny. Ale niczego nie zmanipulowaliśmy. Te żydowskie i polskie opowieści o przedwojennym Oświęcimiu są właśnie takie sielsko-anielskie. Zdajemy sobie sprawę, że z biegiem lat nostalgia, wspomnienie dzieciństwa, wypiera z pamięci rzeczy złe, a uwypukla dobre. Ale może tak powinno być? A jeśli to pomoże szarym oświęcimianom wypełnić pustkę - w pamięci, w sercach? Pustkę po współbraciach, dzięki którym przez wieki to miasto było tym, czym było. Najpiękniejszym miejscem na ziemi. 

\*\*\* 

Tova Berlinski: "Oświęcim ukształtował mój charakter, ze swą barwnością i swobodą, z ludźmi, ze wszystkim, co zawierał. To jest krwawy paradoks tego miejsca: w tym mieście, gdzie nam było tak dobrze, gdzieś u wylotów, na skraju, mieści się ten obóz. Oświęcim nigdy dla mnie nie będzie Auschwitz. Dlatego tylko obóz jest Auschwitz i on z tym miastem nie ma nic wspólnego." 

Zbigniew Bartuś

Żródło: http://www.dziennikpolski24.pl/

Fot. Marek Mordan

Z Szafy Ganobisa - OŚ Nr 9

Pewnego dnia jeden z mieszkańców Oświęcimia dowiedział się, że zbieram stare eksponaty związane z historią Oświęcimia. Postanowił się ze mną skontaktować – chciał mi przekazać stary dokument należący niegdyś do jego ojca.

Dokument przedstawia zaproszenie na zabawę w hotelu „Herz”. Był to hotel mieszczący się w Rynku w budynku z XIX wieku, przebudowanym w czasie okupacji. Hotel gościł różne znakomitości, m.in. 7 lutego 1915 r. z okazji obchodów rocznicy powstania styczniowego zawitał tam Józef Piłsudski. Wielu wspominało o tym, że w hotelu znajdowała się piękna reprezentacyjna sala. W okresie międzywojennym odbywały się tam spotkania i zabawy, na które schodzili mieszkańcy Oświęcimia i okolic. Zabawa, na którą zapraszano na dokumencie, odbyła się 9 listopada 1929 r. Dziś w miejscu dawnego hotelu „Herz” jest apteka.

Miesięcznik Oś - Nr 9 (Styczeń 2009)

W pierwszej w 2009 r. „Osi” znajdą Państwo dwa wykłady. Pierwszy, to wystąpienie byłego sędziego Sądu Najwyższego Izraela, prof. Aharona Baraka, który był gościem specjalnej sesji zorganizowanej w Oświęcimiu z okazji 60. rocznicy uchwalenia Deklaracji Praw Człowieka oraz Międzynarodowego Dnia Praw Człowieka. Drugi wykład to zapis spotkania dyrektora Muzeum, dr. Piotra M.A. Cywińskiego, ze studentami Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej. Tematem wykładu były wyzwania pamięci w XXI w. Okazuje się, że problemów jest bardzo wiele, a puenta wcale nie jest optymistyczna.

„BARWINEK” KOŹNIEWSKIEGO - OŚ Nr 8

Reklamę tę kupił dla mnie kolega, który odwiedził giełdę staroci. Wiedział, że interesuję się historią Oświęcimia, więc gdy przechodził obok jednego ze straganów i zobaczył logo „Barwinek”, a poniżej „Oświęcim”, od razu kupił reklamę.

Folder przedstawia reklamę fabryki papy Emila Kuźnickiego.
Nie wiedziałem nic na temat tej przedwojennej fabryki, więc bardzo się ucieszyłem. Jest to dość nietypowa forma, jeśli porównamy ją z dzisiejszymi reklamami. Dwóch panów rozmawia, jeden zachwala produkt drugiemu i ten ich dialog jest bardzo nietypowy. Takiego języka reklamowego dzisiaj już nie ma. Wówczas było to rozwiązaniem nagminnym. Teraz zresztą stary typ reklam powoli powraca, choć może nie jest to jeszcze zbyt popularne. Na temat samej fabryki Kuźnickiego wiadomo niewiele, może dlatego że mieściła się ona nieco na uboczu miasta Oświęcim. To chyba nie był bardzo duży zakład. Kilka lat temu udało mi się jeszcze zdobyć dokument firmowy fabryki z 1938 r. z pięknie malowaną ryciną.

Niedawno w Izraelu zmarł wnuk Emila Kuźnickiego, Adam Druks. Był on przewodniczącym Związku Oświęcimian i przez wiele lat przyjeżdżał do Oświęcimia. Odwiedzał wówczas także m.in. starą fabrykę dziadka, po której bardzo chętnie oprowadzał go ówczesny prezes. Druks natomiast opowiadał mu o Kuźnickich i o historii fabryki. Druks próbował nawet odzyskać zakład, ale mu się to nie udało, bo był on już wtedy upaństwowiony. Budynek zresztą do dziś stoi na terenie gminy Brzezinka. Niedawno nabyli fabrykę nowi właściciele, którzy dalej produkują tam papę.

Miesięcznik Oś - Nr 8 (Grudzień 2008)

Tematem głównym numeru jest seminarium dla polskich edukatorów, które odbyło się w jerozolimskim Instytucje Yad Vashem. W grudniowym numerze publikujemy także ciekawe rozmowy, m.in. wywiad z Alexem Dancygiem, dbającym o polsko-izraelską współpracę z ramienia Yad Vashem, a także rozmowę z nauczycielami liceum im. Konarskiego w Oświęcimiu Haliną i Wiesławem Świderskimi, którzy niedawno zaprezentowali oświęcimianom film przygotowany wraz ze swoimi uczniami „Oszpicin. Ocalić od zapomnienia”.

TRUCIZNA Z AUSCHWITZ? - OŚ Nr 7

Działo się to nie tak dawno, we wrześniu tego roku. Zadzwonił do mnie znajomy z Oświęcimia, który powiedział: Mirek, przyjedź do mnie, mam coś dla ciebie – znalazłem coś z czasów okupacji i mam tego całe wiadro. Byłem zaskoczony. Postanowiłem od razu pojechać do niego i zobaczyć, co to jest.

Puszki ze środkiem grzybobójczym „Ceresan”

W garażu znajdowało się naczynie przypominające garnek do prażonych, a w nim było pełno jakichś puszek. Zaczęliśmy z córką znajomego przeglądać te pudełeczka. Okazało się, że jedne wykonane są z papieru, inne z metalu, a prawie wszystkie są oryginalnie zamknięte za pomocą taśmy naklejonej na wieczka. Na wieczku napis, „Bayer”. Etykiety były napisane w języku niemieckim. Przeczytałem tylko napis „Ceresan” oraz miejsce produkcji: Lewerkusen. Na etykietach były namalowane trupie czaszki. Kolega powiedział, że znalezisko pochodzi z czasów okupacji niemieckiej i zostało przyniesione z IG Farbenindustrie Auschwitz.

Pierwsze skojarzenie: to jakiś środek, który mógł być wykorzystywany do doświadczeń na więźniach. Jedno pudełko było otwarte, więc zajrzałem do środka. Była tam dziwna substancja – różowy proszek. Wróciłem do domu i włożyłem wszystko do szczelnego pudełka. Zacząłem poszukiwania. Okazało się, że był to środek grzybobójczy na bazie dużej ilości rtęci. „Ceresan”. Znalezisko trochę mnie przeraziło. Nadal pozostaje wiele pytań i zagadek. Do czego był stosowany w IG Farben? Jak się znalazł w domu mojego znajomego? Co to tak naprawdę jest?

Mirosław Ganobis.

Raj utracony

Oszpicin, po żydowsku Oświęcim. Miasto, które we wspomnieniach dawnych żydowskich mieszkańców jawi się jako oaza spokoju i tolerancji. To oni są bohaterami poruszającego filmu dokumentalnego „Oszpicin. Ocalić od zapomnienia”.

Premiera filmu odbyła się w środowy wieczór w Centrum Żydowskim na placu ks. Skarbka w Oświęcimiu. Wzbudziła ogromne zainteresowanie. Ci, którzy przyszli, z trudem pomieścili się w sali na poddaszu.
Wiesław i Halina Świderscy na co dzień uczą w najstarszym oświęcimskim liceum, popularnym Konarze. Postanowili zrobić film, który pokazałby prawdziwe oblicze Oświęcimia tuż przed Holocaustem. Życie mieszkańców, z których 60 proc. było Żydami.

Prawdziwy, nierealny świat

Nauczycielskie małżeństwo natchnęło licealistów do zbierania materiałów na temat dawnych żydowskich mieszkańców Oświęcimia i ich polskich sąsiadów. Wykorzystali też zarejestrowane na taśmie filmowej wywiady z dawnymi mieszkańcami, przeprowadzone w Izraelu przez pracowników oświęcimskiego CŻ. W efekcie powstał obraz, który wzrusza. Wydaje się nierealny, choć jest prawdziwy.
– W Oświęcimiu naszej młodości była bieda, ale bieda szczęśliwa – ta wypowiedź jednego z dawnych mieszkańców grodu nad Sołą, dziś dożywającego starości w Izraelu, jest chyba najlepszym komentarzem do rzeczywistości przedwojennego Oświęcimia.
Zarówno on, jak i pozostali wypowiadający się w filmie Żydzi podkreślali, że w mieście nie było wrogości. Wręcz przeciwnie – normą były przyjaźnie polskich i żydowskich mieszkańców Oświęcimia.
Jak mówi Wiesław Świderski, do końca projektu „Usłysz i zapamiętaj” dotrwało 17 uczennic.
– Zaczynała cała 26-osobowa klasa, ale z uwagi na przygotowania do matury, część osób musiała zrezygnować – tłumaczy nauczyciel języka niemieckiego.
W sumie z 60 godzin materiałów powstał 38-minutowy film. – Chcieliśmy pokazać przedwojenny Oświęcim, który dla obecnych mieszkańców jest kompletnie nieznany – tłumaczy Świderski. – Dla dawnych żydowskich oświęcimian to miasto znaczyło bardzo wiele. Część z nich odwiedza rodzinne miasto. Oświęcim w nich żyje, choć większość z nich ma grubo ponad 80 lat.

Zobaczą w kablówce

Licealiści nawiązali korespondencję z żydowskimi mieszkańcami przedwojennego Oświęcimia: Tovą Berlinski, Leą Gleitman, Jerzym Feinerem, Wiktorem Zeew Borgerem, Lolą Bodner, Rozą Shoshaną Freilich, Aloną Frankel, Rachel Jakimowski, Henrykiem Schönkerem, Sabiną Rosenbach i Jacobem Hennenbergiem.
– Przesłane wspomnienia i zdjęcia okazały się bezcenne w realizacji projektu – mówi Paulina Polanek, jedna z uczestniczek projektu „Usłysz i zapamiętaj”. Przyznała, że zebranie i opracowanie materiałów wymagało wielomiesięcznej, ciężkiej pracy i wielu poświęceń.
– Ale było warto! – mówi dziś z satysfakcją Paulina.
Obraz udało się zrealizować dzięki współpracy z Centrum Żydowskim w Oświęcimiu, Mirosławem Ganobisem, kolekcjonerem pamiątek związanych z Oświęcimiem, oraz Telewizją Oświęcim.
Ten wyjątkowy film, będzie można zobaczyć 12 listopada w oświęcimskiej telewizji lokalnej, a także poprzez sieć kablową Vectra w 50 miastach w Polsce. Kopie zostaną przekazane także do Centrum Żydowskiego, Centrum Dialogu i Modlitwy, Międzynarodowego Domu Spotkań Młodzieży, Międzynarodowego Centrum Edukacji o Auschwitz i Holokauście przy Państwowym Muzeum Auschwitz – Birkenau w Oświęcimiu oraz wszystkich zainteresowanych instytucji.
Niewykluczone, że uda się zrealizować wersję z napisami w języku angielskim. Dzięki temu film mogliby zobaczyć ludzie z różnych stron świata. Dziś dla większości z nich Oświęcim kojarzy się wyłącznie z byłym kombinatem śmierci Auschwitz-Birkenau.

źródło: www.super-nowa.pl

Miesięcznik Oś - Nr 7 (Listopad 2008)

Tematem głównym numeru jest II Międzynarodowe Biennale Plakatu Społeczno Politycznego zorganizowane przez Międzynarodowy Dom Spotkań Młodzieży w Oświęcimiu. Ta niezwykła inicjatywa pokazuje, że choć plakat - jako gatunek sztuki - został wyparty z przestrzeni miejskiej przez billboardy, to artyści nadal chcą komunikować się z widzami w takiej właśnie formie. Zainteresowanie biennale przerosło oczekiwania organizatorów. W Osi znajdą państwo m.in. rozmowę z przewodniczącym jury tegorocznej edycji biennale, profesorem katowickiej ASP Tadeuszem Grabowskim.

Trucizna z Auschwitz znaleziona w piwnicy

Trucizna z Auschwitz znaleziona w piwnicy
wczoraj
Truciznę produkowaną przeszło 60 lat temu w Auschwitz odnalazł w swej piwnicy mieszkaniec Oświęcimia. Puszki z symbolem trupiej czaszki są opatrzone napisem ,,IG Farbenindustrie". To koncern odpowiedzialny w czasie II wojny za produkcję cyklonu B, gazu służącego do mordowania ludzi. Wykorzystywano go w komorach gazowych KL Auschwitz-Birkenau.
Kilkanaście puszek papierowych i metalowych ceresanu jest w posiadaniu Mirosława Ganobisa, miłośnika historii Oświęcimia i kolekcjonera.
- We wrześniu zadzwonił do mnie znajomy ze Starego Miasta - wspomina Ganobis. "Przyjeżdżaj. Znalazłem jakieś świństwo z czasów okupacji. Mam tego całe wiadro" - usłyszał w słuchawce. - Ta wiadomość mnie zelektryzowała - przyznaje kolekcjoner. Opowiada, że w domu znajomego był kilka minut później. Okazało się, że oświęcimianin robi porządki na strychu, w piwnicy i garażu. Przegrzebuje przedwojenną willę. "Znalazłem to w piwnicy, w miejscu, do którego nikt od lat nie zaglądał" - rzekł. - Pokazał garnek przypominający kociołek do prażonych, a w nim pełno puszeczek - wspomina Ganobis.
Przypomina sobie, że wspólnie z córką znajomego zaczął przeglądać pudełeczka. Okazało się, że część z nich jest wykonana z papieru, a inne z metalu. Prawie wszystkie oryginalnie zamknięte były za pomocą taśmy doklejonej do wieczka. Na tym zaś napis, "Bayer". ,Na etykiecie widniał kolejny - "Ceresan", wyprodukowany Lewerkusen, a obok trupie czaszki. Wiadomo, że firma Bayer w czasach wojny produkowała świństwa chemiczne wykorzystywane m.in. do zagłady ludzi.
- Znajomy jest pewien, że opakowania te przyniesiono z IG Farbenindustrit Auschwitz. Na dowód pokazał kopertę z logo firmy , która była pomiędzy pudełeczkami - mówi Ganobis. Przypomina sobie, że w czasie oglądania znaleziska jedna z puszek otworzyła się. W środku ujrzał proszek różowego koloru.Do dzisiaj Ganobis poszukuje jakichkolwiek informacji na temat ceresanu. Jednak niczego ciekawego się nie dowiedział. Ustalił jedynie, że ceresan to środek grzybobójczy produkowany na bazie rtęci.
- To tłumaczy, dlaczego po spojrzeniu do środka zaczęło mnie palić w gardle - mówi.
- Ceresan była zamawiany m.in. do apteki SS w KL Auschwitz. Był też wykorzystywany jako środek grzybobójczy do ochrony zbóż. Nic nie wskazuje na to, by stosowano go do zabijania ludzi - mówi Igor Bartosik z Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu.
Tadeusz Jachnicki - POLSKA Gazeta Krakowska

http://krakow.naszemiasto.pl/wydarzenia/916348.html

Trucizna w garażu

Pewien oświęcimianin robiąc porządki w garażu natknął się na nietypowy garnek. To, co w nim znalazł, przeraziło go. Garnek był wypełniony puszkami, oklejonymi etykietami z symbolem trupiej czaszki i złowrogim napisem: IG Farbenindustrie. To koncern odpowiedzialny w czasie II wojny światowej za produkcję cyklonu B.

Mirosław Ganobis pokazuje puszki znalezione w willi swojego znajomego. Zostały wyprodukowane przez IG Farbenindustrie.
Fot: lor

Wystraszony nie na żarty oświęcimian zadzwonił do swojego kolegi, Mirosława Ganobisa, znanego w okolicy miłośnika historii. Ten, nie bacząc na swoje zajęcia, w ciągu kilku minut zjawił się u właściciela przedwojennej willi. Mężczyzna pokazał mu okazały garnek wypełniony mnóstwem puszek. 
– Zelektryzował nas napis na puszkach: IG Farbenindustrie. To cieszący się ponurą sławą niemiecki koncern, który produkował cyklon B, środek przy pomocy którego uśmiercano w komorach gazowych miliony więźniów obozów zagłady – tłumaczy Mirosław Ganobis.
Część puszek, z nazwą handlową produktu „Ceresan”, została wykonana z papieru. Reszta z metalu. Niemal wszystkie oryginalnie zaplombowane taśmą naklejoną na wieczka. Obok złowrogiego IG Farbenindustrie na etykiecie wzrok przykuwa charakterystyczne logo firmy „Bayer” z Leverkusen. Firmy znanej współcześnie z produkcji lekarstw, a w czasie wojny wchodzącej w skład IG Farben. 
– Właściciel willi zapewnił mnie, że puszki tkwią w tym miejscu od czasów okupacji niemieckiej i zostały przyniesione z IG Farbenindustrie Auschwitz. Na dowód tego pokazał mi kopertę z logo tej firmy, która tkwiła między tymi puszkami – relacjonuje Ganobis.

Okazało się, że „Ceresan” to środek do bejcowania nasion, a zarazem specyfik potrafiący zabić człowieka.
Foto: lor

W pierwszej chwili przez głowę pana Mirosława przemknęła myśl, czy to aby nie jest złowrogi środek, którym masowo uśmiercano więźniów.
– Zajrzałem do środka jednej z puszek. Zawartość okazała się sypka jak sól, tyle, że w kolorze różowym. Po chwili zaczęło mnie drapać w gardle – opisuje doznania.
Po dłuższych poszukiwaniach dowiedział się, że wspomniany „Ceresan” to środek ochrony roślin, a zarazem silny środek grzybobójczy. Niebezpieczny dla ludzi
– Na jego używanie trzeba było mieć specjalne zezwolenie – twierdzi Ganobis.
W jakich okolicznościach groźne dla ludzi znalezisko z czasów wojny znalazło się w garażu starej oświęcimskiej willi? Cóż, na to pytanie na razie nie znamy odpowiedzi. 
Co ciekawe, na internetowych stronach aukcyjnych udało nam się natknąć na etykietę „Ceresanu” sprzed 1950 roku. Cena wywoławcza... 1 euro.

źródło: www.super-nowa.pl